Η θεμελίωση του ναού του Απόλλωνα βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο του ιερού. Επειδή το ιερό του Πτώου ήταν εξαρτημένο από τη Θήβα πιθανόν έγινε μετά την ανοικοδόμηση των Θηβών επί Κασσάνδρου, 316 π.χ. Από τον παλαιότερο ναό που υπήρχε στην ίδια θέση υπάρχουν ελάχιστα λείψανα, ο νεότερος ναός χρονολογείται στο τέλος του 4ου αιώνα π.χ.
Αναπαράσταση του ναού του Πτώου Απόλλωνα
Ο αφιερωμένος στο Απόλλωνα δωρικός ναός υψώνεται στη πλευρά του όρους Πτώου όπου υπήρχε διάσημο σ' όλη την Βοιωτία μαντείο, που προσέλκυε τα πλήθη των ευλαβών. Σύμφωνα με τον μύθο ο ίδιος ο Απόλλωνας θεμελίωσε το ιερό αυτό. Φαίνετε ότι η φήμη του μαντείου ήταν μεγάλη στην αρχέγονη Ελλάδα. Οι ανασκαφές που έγιναν έφεραν στο φως πολυπληθή λείψανα χάλκινων αφιερωμάτων, τρίποδες, αγγεία κάθε είδους σκεύη , περισσότερο όμως πολύτιμα αγαλματίδια των αρχαϊκών χρόνων που ήταν ευσεβείς προσφορές και είχαν αφιερωθεί στον Απόλλωνα σύμφωνα με τις αναθηματικές επιγραφές. Οι περισσότερες Βοιωτικές πόλεις θεωρούσαν τιμή τους να συμμετάσχουν στους αγώνες και ευλαβικά αν καταθέτουν τις προσφορές τους στο ναό. Κάθε 4 χρόνια όταν η πόλη του Ακραιφνίου έστελνε θεωρούς με επικεφαλής τον προφήτη του Απόλλωνα, για να προσκαλέσουν στη γιορτή τις Βοιωτικές πόλεις προσέρχονταν από όλα τα μέρη για να παραστούν στους τελούμενους στο θέατρο μουσικούς, ωδικούς και ποιητικούς αγώνες στις πομπές και στους ιερούς χορούς, στα πολυτελή συμπόσια που δίδονταν για το πλήθος που συνέρεε. Πολλές φορές συμμετείχαν σε αυτές τις γιορτές πελοποννησιακές πόλεις όπως το Άργος και η Μαντινεία αλλά και πόλεις της Ασίας όπως η Έφεσος.
Κάτοψη του Ναού του Απόλλωνα Πτώου
Ο χώρος του Ιερού του Πτώου Σήμερα
